ÜNİTE-1 Giriş İnsan belleğinden başka hiçbir kayıt olanağı olmayan birincil sözlü kültür orta- mında sözlü edebiyatın şiir şeklinde ortaya çıktığı ve daima müzik eşliğinde icra  edildiği ve bu tür söz ile ezgi birlikteliğinin dinî törenlerde kalıplaşmış hareketlere  dayalı dansı da bir arada bulundurduğundan daha önceki ünitelerde söz edilmişti.  Bu bağlamda söz ve sözü söylemek mitik, mistik ve büyüsel nitelikler de taşır. Sö- zün, ezgi ve müzikle birleştirilerek sunulmasının nedenleri arasında söz konusu  mitik, mistik ve büyüsel inanışlar da rol oynamış olmalıdır. Aradan geçen çağlar boyunca yavaş yavaş din dışı söz, müzik ve dans form- larının oluşumuna doğru bir gelişme olur. Yakın çağlarda da tamamen din dışı  formlarıyla söz, ezgi ve dans formları oluşur. Ancak bu oluşum dinî formları orta- dan kaldırmadığı gibi daha önceki zamanlarda ortaya çıkan yapılanışların da gele- nekselleşerek devam etmesine de engel olmamıştır. Bu bağlamda “yüksek sesle ve  ezgi eşliğinde söz söylemek” bütün din dışılığına rağmen bütün kültürlerde dikkat  çeken ve âdeta bir ritüel havası içinde kutsanan bir sanattır. Bilindiği gibi, Anonim Halk Edebiyatında yer alan edebî yaratmaların bir  kısmının icrası doğrudan doğruya dinleyiciye ezgi eşliğinde “söylemeye” yöne- lik özellikler taşır. Konuşmalık türlerin bir konuşma esnasında ortaya çıkıp ko- nuşmanın şekline bürünmeleri ve konuşmayı kalıplaşmış bu ifadeler vasıtasıyla  istenilen yönlere çekme veya çevirmeleri en önemli özellikleridir. Söylemelik tür- ler ise, doğrudan doğruya bir tören havası içinde icra olundukları sosyo-kültü- rel bağlamı ve orada bulunanları ve yapılanları durduran, en azından yavaşlatan,  gücü ve imkânları nispetinde yönlendiren bir etkiye sahiptir. Konuşmalık türlerin  konuşma bağlamında yaptığını söylemelik türler icra olundukları sosyal ve kül- türel hayat bağlamında gerçekleştirmektedirler, denilebilir. Söylenenin söylendi- ği yer, söyleyeni ve söyleneni bakımlarından önemli olduğu görülür. Söylemelik  türlerin kına gecesi ağıdı gibi bazı ürünleri doğrudan doğruya icra olundukları  törenle ilişkiliyken büyük bir çoğunluğu için böyle bir durum söz konusu değildir. Söylemelik türler: Tören ve tören dışı geleneksel icra ortamlarında, icracı ta- rafından dinleyicilere “söyleme” etkinliğine dayalı olarak meydana getirilen bu  sözlü edebiyat yaratmalarına “söylemelik türler” adı verilmektedir. Türk Halk Ede- biyatının söylemelik türleri olarak türküler, ağıtlar, mâniler ve ninniler bu ünitenin  konusunu oluşturmaktadır. TÜRKÜ Yaygın bilimsel kabüllere göre ezgiler veya Eski Türkçedeki söylenilişiyle “küy- ler,” milletlerin mitolojik döneminde sözlerden önce oluşturulmaya başlanılmış  kültürel yaratmalarıdır. Çeşitli duyguları dışavurmaya yönelik bir kültürel araç ve  gereç olarak ezgiler, zamanla çeşitlenmiş ayinler ya da törenlerde bir örnek üzere  kalıplaşarak geleneksel havaları, bunların icra bağlamlarını ve anlatım tutumları- nı oluşturmuşlardır. Böylece, bir yönüyle en evrensel dil olan müzik aynı zamanda  bir ulusun kendi varlığını ve gerçekliğini sözlü edebiyattan da önce idrak ettiği ve  kendi varlığını seyrettiği bir ayna olmuştur, denilebilir. Buna bağlı olarak müzik,  mitolojik bir dünyada kutsaldır. Dahası müzik, başta kam, şaman törenleri olmak  üzere pek çok dinde de aşkın olan kutsal varlık ya da varlıkların dünyasıyla ile- tişime geçmede son derece önemli, âdeta olmazsa olmaz konumunda bir sosyo- kültürel ve psikolojik bir olgudur. Bu olgu, günümüzde de yeri doldurulamayan  bir biçimde işlevseldir ve bütün dinlerde ve hatta ideolojilerde kullanılmaktadır.  Dolayısıyla, geleneksel ezgiler bir yönleriyle de içinde doğdukları kültürün dış  dünyayı algılayışını ve dünya görüşünün kelimelerle ifade edilemeyen psişik “biz”  duygusunu oluşturur ve dışavururlar. Canlı olmanın neredeyse eş anlamlısı ola- rak doğadaki canlı varlıkların pek çoğunda ritm duygusunun varlığına rastlanılır.  Bu evrensel ritm duygusu müziğin kökenidir. İnsan içindeki bu ritm duygusunu  en eski zamanlardan beri en basit çalgı aletleriyle (bu aletlerin en basiti iki taş veya  tahta olabilir) ezgi olarak dışavurmuştur. Bu bağlamda, ritm ve ahenkli sesler ve  bunların belli ölçülerde tekrarlanışı, tekrarlana tekrarlana kalıplaşan âdeta somut  bir varlığa dönüşen sessel bir gerçeklik kendi içinde başı-sonu belli bir bütünlük,  insanlığın kültürel olarak meydana getirdiği ilk “sosyo-kültürel metin” olmalıdır.  Bu sözsüz, sadece sesli metinler veya ses metinlerini “ezgiler” olarak adlandırıyo- ruz. Zamanla, duyguları dışa vuran ezgilerin etrafında birleşen ilkel insan toplu- luklarının, düşünce özlerinin âdeta günümüzün büyü, muska, sihir ve tılsımlarına  benzeyen çeşitli şekillerle maddi nesnelere sahip tözlere ve bunları daha bir üst  iletişim biçimi olarak ifadeye dönüşen söze doğru bir gelişim süreci geçirmiş ol- ması kuvvetle muhtemeldir. Bu bağlamda, Türk kültürünün ortaya çıkıp gelişmesi sürecinde oluşturulan  ezgilerin ve onlara koşulan sözlerin varlığı, bir kültürel varlık alanı olarak Türk  kültürünün kendini ifade ettiği en eski varlık alanlarından birisidir. Söylemelik  türlerin temel özelliği olan sözü ezgiyle söyleme ve buna bağlı olarak topluluk  hayatında kalıplaşan bir yaşam kesiti yani “tören”ler meydana getirme göz önüne  alınmadan, Türk kültüründe “türkü” olgusu anlaşılamaz. Türk halk şiiri türlerinin en eski ve yaygınlarından biri olan “türkü”, aynı za- manda Türk müziğinde kendi içinde sistematik bir bütünlüğe sahip ezgiler top- luluğunun da müzikal bir form olarak adıdır. Halk Edebiyatının en eski kaynak- larından olan Dîvânu Lugâti’t-Türk’te “ır” ve “yır” kelimeleriyle karşılanan türkü  terimi yerine Azerbaycan Türkçesinde “mahnı”, Başkurt Türkçesinde “halk yırı”,  Kazak Türkçesinde “türki” (türik halık anı), Kırgız Türkçesinde “eldik ır”, Tatar  Türkçesinde “halık cır”, Özbek Türkçesinde “türki” veya “halk koşigi”, Uygur Türk- çesinde “nahşa” veya “koça nahşisi”, Türkmen Türkçesinde “halk aydımı” terimle- ri kullanılmaktadır. Türkiye Türkçesinde sözlü kültür ortamında geleneksel ezgilerle söylenilen  her nazım parçası “türkü” diye adlandırılır. Türkü kendi başına bağımsız bir na- zım şekli değildir. Kendi başlarına bağımsız nazım türleri ve şekilleri olan mâni  ve koşma şekliyle söylenen bir nazım bile “türkü” ezgisiyle söylenirse türkü olur.  Bu nedenle konuyu ilk ele alan araştırmacılardan günümüze kadar türkülerin ge- leneksel ezgileri ve bunlara son zamanlarda “türkü formunda” sıfatıyla eklenen  “besteleri” bu nazım türünün en önemli tür belirleyici ölçütleridir. Kalenderî,  semaî gibi ezgi yönü ayrı bir tür kabul edilmede önemli olan diğer nazım türle- rinin aksine türküler bugüne kadar tamamı derlenememiş sayıda bir ezgi dağar- cığına veya bütüncesine (korpus) sahiptir. Bundan dolayı, türküleri belli sayıdaki  ezgiyle de sınırlamak mümkün değildir. Ancak bugüne kadar bilinen ve incelenen  ezgilerin de kendi içinde tutarlı bir sistematik dahilinde ortak bir tavra ve formel  bir bütünlüğe sahip oldukları buna bağlı olarak benzemezlerinden kolayca ayrıl- dıkları bilinmektedir. Bu özellikleri nedeniyle, Türk Anonim Halk Edebiyatının  en yaygın olarak icra edilen türlerinin başında “türkü”ler gelmektedir. Bu yaygınlığına karşılık, türküleri şekil, yapı ve ezgi yönünden sınırlamak çok  zordur, çünkü çok değişik biçimde, yapıda ve ezgide oluşturulmuş türküler vardır.  Dahası, geniş halk kitleleri ve âşıklar, ezgiyle söylenen her türlü manzum parçayı  türkü olarak adlandırırlar. Bizce, çözümsüz gibi görünen bu problemin çözümü  “türkü” kelimesinin nasıl oluştuğu açıklayabilecek bir analizde gizlidir. “Türkü”  kelimesinin nereden geldiğiyle ilgili çeşitli görüşler vardır. Bunlardan en önde ge- leni, Türk kelimesine (-î) nispet eki (aidiyet eki) eklenerek “türkî” elde edildiği  ve bu kelimenin zamanla Türkçenin ses uyumuyla “türkü” şeklini aldığıdır. Bu  açıklama bizi hiç bir yere götürmez ve bu türle ilgili tespitler konusunda da yeni  bir şey ortaya koyamaz. Bizim kanaatimize göre, bugün “türkü” olarak söyleyip yazdığımız bu kelime  eski cönk ve mecmualarda “türkiy” şeklinde dar ünlüyle söylenilmekte ve yazıl- makta idi. Bu “türkiy”in daha önceki formu “türk ezgileri” veya “havaları” anla- mında “türkküy” olmalıdır. Ancak arka arkaya gelen “kk” sesleri “y” sesinin daral- tıcı tesirleriyle önce “türkiy”e, daha sonra da “türkî”ye dönüşmüştür. “Türkküy”ün,  “türkiy”e ve “türkî”ye dönüşmesi sürecinde, kırsal kesimde yaşayan göçebe taşralı  anlamındaki “türk”e nispetle bu yeni anlamların yüklendiği dönemde, şehirlere  veya “şar”lara, yerleşen Türkler de, “şar-küy”leri (şehir havaları) icat ederler. Bu  adlandırma “türkiy” ve “türkî” örneklerinin tesiriyle önce “şarkıy” sonra da “şar- kı” şeklinde karşımıza çıkar. Türkü kelimesindeki etimolojik yanlışlıktan bin beter  “şarkı” etimolojisinde karşımıza çıkan “şarka ait” şeklindeki tuhaflık anlaşılır şey  değildir. Çünkü bu terimi yapan ve bu tür havalara bu adı veren biziz ve biz şar- kız, neden batıda yaşıyormuş gibi bu ezgileri “şarka ait” diye adlandıralım? Burada  “şar” yani “şehire ait küyler” veya “havalar” anlamında bir adlandırma söz konusu  olduğu son derece açıktır. Bu bağlamda türküye dönecek olursak Türk ezgileriyle söylenen her manzum  parçanın “türkü” olarak adlandırılmasından daha doğal ne olabilir ki? Burada  konuyu içinden çıkılmaz hâle getiren husus, erken dönem halkbilimcilerinin  “türkü”yü de diğer Türk Halk Edebiyatı tür ve şekilleri gibi anlamalarından kay- naklanmaktadır. Türkünün sabit bir veya birkaç nazım şekli yoktur. Aynı şekil- de konu bakımından da türkülerin sınırlı olduğu söylenemez. Kısaca, türküleri,  konu, yapı, şekil ve ezgi bakımından herhangi bir tür gibi sınırlamak kolay değil- dir. O hâlde türkü konusunda kala kala elimizde sadece “ezgi ağırlıklı” bir Halk  Edebiyatı ve müziği türü olduğu gerçeği kalmaktadır. Buna göre, türküler çeşitli  nazım şekilleri ve ezgilerle oluşturulan Anonim Halk Edebiyatı ürünleridir. Da- hası, anonim türkülerin yanısıra yaratıcısı belli türküler de vardır. Şekil yönünden türküler, çoğunlukla beyitler ve kıtalar biçiminde ve bunlara  çeşitli sayılarda eklenen mısralarla oluşturulmuş nakarat kısımlarından meyda- na gelirler. Bunlar o kadar çeşitlilik gösterirler ki, tamamını birer nazım biçimi  olarak kabul etmek mümkün değildir. Hece ölçüsü bakımından türküler, durak- lı veya duraksız, çoğunlukla 7 ile 15 arasındaki heceli kalıplarla oluşturulurlar.  Ancak gelenekte yaşamakta olan türkü örneklerine bakılırsa bunun da kesin bir  sınırlama olmadığı anlaşılır. Örneklere göre, türküler, hece ölçüsünün bütün ka- lıplarıyla söylenebilir. Fakat yedili, sekizli ve on birli hece ölçüsünün daha yaygın  olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu durum da türkünün bir nazım şekli olma- masının bir kanıtı olarak kabul edilir. Türkülerde kıt’alar yapı bakımından iki bölümden oluşur. Birinci bölüm tür- külerin asıl sözlerinin bulunduğu bölümdür. Bu bölüme “bent” adı verilir. İkinci  bölüm ise bendin sonunda tekrarlanan “nakarat” kısmıdır. Nakarat kısmına, “bağ- lama” veya “kavuştak” da denir. Bentler ve kavuştaklar kendi aralarında kafiyele- nirler. Türkülerin bir çok bakımdan en önemli kısmı kavuştak veya nakaratlarıdır.  Yapı veya şekil olarak taşıdıkları özelliklerin başında “tekrar” gelir. Tekrar, hafıza- larda yer edecek bir “metin” fikrinin sözlü kültür ortamında yegane oluşturulma  yoludur. Bu işlevlerine bağlı olarak türküler, sözlü kültürde kendine has şartlarda  âdeta bir “tören” veya topluluğu birleştiren “ayin” havasında icra olunurlar. Özel- likle ilk ortaya çıktıkları mitik veya mitolojik bağlamlarda tamamen dinî mahi- yette oldukları düşünüldüğünde bu hususiyetleri daha iyi anlaşılabilir. Gelenek- sel müziğimizin ezgilerinin “varsağı” (Varsak ezgileri), “bayatı” (Bayat ezgileri),  “türki” (Türk ezgileri) gibi Türk boylarının adıyla anılmalarının da nedeni budur.  Çünkü ezgilerin (küylerin) en azından bir kısmı geçmişte doğrudan kan bağıyla  bağlı Türk topluluklarının en önemli kimlik yapıcı ve taşıyıcı unsuru ve sembo- lü olduğu anlaşılmaktadır. Türküler ve ezgileri, Türk topluluklarında topluluğun  simgesel kuruluşunda çok önemli bir işleve sahiplerdir. Bu bağlamda, türkülerin  topluluğun “biz” ve “bizim” bilincini oluşturmada ve devam ettirmede sözünü  ettiğimiz ezberlemeye dayalı “ortak metin”leştirmeyi tekrarla veya “nakarat”la  sağladıkları açıkça ortaya çıkmaktadır. Türk boylarının ezgiler (küy) etrafındaki bu yapılanışları, Anadolu’da şehir- lerde yerleşik hayata geçtikten sonra da devam etmiştir. Bir yandan, İstanbul ve  belki Bursa merkezli olarak “şar” (şehir) havalarıyla “şarkı”lar oluşurken, Malat- ya, Sıvas, Erzurum, Gaziantep gibi şehirlerde de bu şehirlerin adıyla adeta şeh- rin “marşı” imişcesine, şehrin adıyla “Malatya karşılaması”, “Malatya ağırlaması”  veya “Malatya uğurlaması” gibi yerel kimliği yapan, taşıyan ve temsil eden havalar  (ezgiler) oluşmuş ve bunlar şehirlinin icra ettiği halk oyunlarıyla bütünleşmiştir.  Günümüzde de bu yapı devam etmekte ve her şehrin kendine has kılık kıyafetiy- le, ezgisiyle ve hareketleriyle bir halk oyununa sahip olması gerektiği düşüncesi  yaşamakta ve yer yer aynı halk kültürü havzasındaki il olan şehirlerin bile bazı  zorlamalarla kendilerine has “halk oyunu” icat etmelerine yol açtığı görülmek- tedir. Türküleri ve onlarla icra edilen oyunları bu sosyo-kültürel bağlamı dikkate  almadan, doğru bir biçimde anlamak ve açıklamak mümkün değildir. Türküler iki kaynaktan beslenirler. Birincisi, ilk söyleyenleri (yakıcıları) bilin- meyen ve “asıl türküler” de denen anonim türkülerdir. Hiç şüphesiz bu türkülerin  bir ilk söyleyeni vardır. Ancak ya adını türküye koymamıştır ya da zamanla bu ad  unutulmuş ve türkü anonimleşerek topluma mal olmuştur. Türküleri besleyen ikin- ci kaynak ise yaratıcıları belli olan türkülerdir. Bu türkülerde bir âşık veya bilinen  bir kişinin söylediği bir eser, türkü hâline dönüştürülür. Bu eser de yaratıcısının  adı olsun veya olmasın halk arasında türkü olarak kabul edilir. XVI. yüzyılda yaşa- yan Öksüz Âşık’tan bu yana Karacaoğlan, Âşık Gevherî, Kayıkçı Kul Mustafa, Âşık  Ömer ve Âşık Seyranî gibi yüzlerce âşığın eseri bu şekilde türkü hâline gelmiştir. Türkülerin konuları hem bireysel hem de toplumsal olabilir. Bir çok türküde  doğrudan bireylerin yaşadığı, aşk, sevda, ayrılık, gurbet, ölüm, hicran, vuslat ve  fukaralık gibi konular anlatılmıştır. Diğer yandan da yine pek çok türkü, savaş,  yangın, sel, deprem, salgın hastalıklar başta olmak üzere her türlü toplumsal olayı  konu edinmiştir. Kısaca, halk arasında gerçekleşen herhangi bir olay bir türkünün  yakılmasına neden olabilir. Türküler çoğunlukla beste (ezgi) ve güfte (söz) bir- likteliği içinde yaratılırlar. Bu şekilde yaratılan bir türkü, çeşitli yollardan yurdun  her köşesine yayılır. Yayılma süreci içindeki türkü bölgelerde türlü biçimlere girer,  bazı dizeler düşer yerlerine yenileri eklenir. Tarihsel ve geleneksel olarak çok bü- yük bir çoğunluğu sözlü kültür ortamının ürünü olan türküler, hiçbir zaman ilk  çıkışlarındaki gibi varlıklarını koruyamazlar. Diğer anonim edebiyat ürünlerinde  de olduğu gibi türkülerdeki değişimler sadece sözlerde değil, göreceli olarak daha  az da olsa ezgilerde de görülür. Sözlü kültür ortamında kulaktan kulağa ve kuşak- tan kuşağa yayılan türküler zaman aşımı, unutma, uydurma ve kişiden kişiye ge- çiş esnasında yeni duygulanmalarla ve onlara bağlı yeni yaratmalarla beslenerek  kendini yeniler. Kısacası türkülerde değişme hem sözde hem de ezgide olabilir. Zaman için- de meydana gelen değişmelerle, sözler değişik ezgilerle söylendiği gibi, ezgiye de  değişik sözler eklenebilir. Bu nedenlerle, aynı türkünün çeşitlemelerini (varyant)  farklı yörelerde görmek mümkündür. Dahası, yaratıldığında bir yiğitlik türküsü  hatta ağıt olan türkülerin ezgisi oyun havasına yatkınsa zamanla oyun havası ol- masına da yaygın olarak rastlanılır. Türküler ezgilerine, konularına ve yapılarına göre üç türlü sınıflandırılabilir: 1. Ezgilerine Göre Türküler: Türküler ezgileri bakımından “usulsüz ezgiler” ve  “usullü ezgiler” olarak ikiye ayrılır.  a. Usulsüz ezgiler: Bunlar uzun havalardır ve “kayabaşı”, “divan”, “maya”,  “bozlak”, “koşma”, “garip”, “hoyrat”, “kerem”, “kesik kerem”, “müste- zad”, “Türkmani”, ve “Çukurova”, “Aydos”, “Eğin” gibi çeşitleri vardır.  b. Usullü ezgiler: Genellikle oyun havaları olup bu tür ezgiler bölgelere  göre değişik adlar alır: Ege’de “zeybek”, Karadeniz’de “horon” ya da “yalı  havası”, Ordu, Giresun, Marmara ve Trakya’da “karşılama”, Erzurum  yöresinde “Sümmani”, Harput yöresinde “şıkıltım”, Isparta ve yöresinde  “dattiri”, Konya’da “oturak”, Şanlıurfa’daysa “kırık” adı verilir. 2. Konularına Göre Türküler: Türkülerin işlediği konulara göre tematik bir sı- nıflandırması şu şekilde yapılabilir. a. Aşk ve sevda türküleri. b. Gurbet türküleri. c. Mizahi türküler. d. Serhat türküleri. e. Kahramanlık türküleri. f. Eşkiya türküleri. g. Tören türküleri. h. Esnaf türküleri. k. Çocuk ve Oyun türküleri. l. Askerlik türküleri. m. Çoban türküleri. 3. Yapılarına Göre Türküler: Türküler, dörtlük, bent ve kavuştaklarının sıra- lanışı bakımından çok farklı yapılarda olabilir. Bu yapısal özellik de tür- kü sözlerinin zaman içinde değiştiğini göreceli olarak çok daha az değişen  ezgilere koşulmak istenilen yeni sözleri uydurabilmek ve kafiyeleyebilmek  amacıyla farklı farklı yapıların oluşturulduğunu akla getirmektedir. Bu  aynı zamanda ezginin söze göre zamana karşı sözlü kültür ortamında daha  dayanıklı olduğunun bir göstergesidir. Daha az değişen ve yaygın olarak  bilinen geleneksel ezgilere duygularını ifade etmek için sözler koşuldukça  aynı ezgiye sahip farklı sözlerle oluşturulmuş türküler de böylece ortaya  çıkmıştır. Yaygın olan yapılara göre türküler şu şekilde sınıflandırılabilir: A. Bentleri Mâni Dörtlükleriyle Kurulan Kavuştaksız Türküler: Birbirleriyle ya- kından veya uzaktan ilgili konulara ve anlatım tutumuna bağlı olarak arka arkaya  mâniler sıralanarak ve bir ezgiye bağlanarak oluşturulan türkülerdir. Bu yapıdaki  türkülerin bentlerinde birinci, ikinci ve dördüncü mısralar kendi aralarında ka- fiyelidir. Üçüncü mısra ise serbesttir. Her dörtlüğün kafiye örgüsü diğerlerinden  ayrıdır. Bu tür türkülerin kafiye örgüsü aaxa, bbxb, ccxc.. şeklindedir. Karanfil oylum oylum Geliyor servi boylum Servi boylum gelince Şen olur benim gönlüm *** Karanfil uzar gider Yaprağın düzer gider Yâr yolunu şaşırmış İnşallah bize gider ... B. Bentleri Dörtlüklerle Kurulan Türküler: Bu yapıdaki türküler genellikle mâni  ve koşma bentlerine kavuştak (nakarat) eklenmesiyle oluşturulmuşlardır. Bu tür  türkülerin yapılarına göre kafiye örgüleri de değişiklik gösterir. a. Dörtlüklerle Kurulan Türküler: Dörtlüklerden oluşturulan bu türkülerin  kavuştakları yoktur. Çoğunlukla 11 heceli kalıpla oluşturulurlar. Bu tür türkü- lerin kafiye örgüsü xaxa, bbba, ccca.. şeklindedir. Bahar olup yaz ayları gelince Türlü çiçekleri açtı sılanın Lâle ile sümbül boynun eğince Sarı bülbülleri öttü sılanın ... Gurbet ilde kimse yoktur ağlaya Dertli yoktur benim gönlüm eğleye Ala karlı mor sümbüllü yaylaya Güzelleri sökün etti sılanın b. Bentlerinin Dördüncü Mısraı Kavuştak Olan Türküler: Bu yapıdaki türkü- lerin dörtlüklerinin ilk üç mısraı kendi aralarında kafiyelidir. Dördüncü mısra  ise, bütün dörtlüklerin son mısraı ve kavuştak olarak tekrarlanır. Şu cihanda bir murada ermedim Hiç ömrümde böyle sevgi görmedim Sevdiğimin gonca gülünü dermedim Aman felek hasretime kavuştur (kavuştak) c. Bentleri Dörtlük, Kavuştakları Tek Mısra Olan Türküler: Böyle ikrar ilen böyle yolunan  Mihnetli yâr bana lâzım değilsin Deli gönül sevmiş vazgeçmek olmaz Cefâlı yâr bana lâzım değilsin Gönül kalk gidelim sılaya doğru (kavuştak) ... d. Bentleri Dörtlük, Kavuştakları İki Mısra Olan Türküler: Söğüdün erenleri Çevirin gidenleri Ne güzel baş bağlıyor Söğüt’ün güzelleri Aldırdın beni gül iken Soldurdun beni gül iken (kavuştak) ... e. Bentleri Dörtlük, Kavuştakları Üç Mısra Olan Türküler: Kalenin bayır düzü Mevlâm ayırdı bizi Babamın aklı olsa Evlendirirdi bizi Kıyıdan kenardan Kapıdan bacadan düş de gel Nişanlına küs de gel (kavuştak) ... f. Bentleri Dörtlük, Kavuştakları Dört Mısra Olan Türküler: Kırlangıçlar yüksek yapar yuvayı İner düz ovada sürer sefayı Var git oğlan var git sana yâr olmam Anamdan babamdan intizâr almam Arabaya taş koydum Ben bu yola baş koydum Bir kötünün yüzünden Adımı serhoş koydum (kavuştak) ... g. Bentleri Dörtlük, Kavuştakları Beş Mısra Olan Türküler: Dere boyu giderim Koyun kuzu güderim İkimizi görmüşler Naciye’m Nasıl inkâr ederim İlimonum portakalım Sizde bilin bakalım Senin için ısmarladım gelir bakalım Eşkilice mayhoşça dolmayı canım Kızlar giymiş kollarına burmayı (kavuştak) h. Bentleri Dörtlük, Kavuştakları Altı Mısra Olan Türküler: Erzurum dağları kar ile boran Aldı yüreğimi dert ile verem Siz de bulunmaz mı bir kurşun kalem Yazam arzuhalimi yâre gönderem Uy beni beni Belâlım beni Satarım bu canı Alırım seni Çıkayım dağlara Kurt yesin beni (kavuştak) ... k. Bentleri Dörtlük, Kavuştakları Yedi Mısra Olan Türküler: Ağlarım yaşım gider Dursam yoldaşım gider Geçmerem nazlı yarim Bilsem de başım gider Ağlama ceyran balası Sızlama ceyran balası Gider gözün karası Soyunum bak canıma Hepsi de sevda yarası Özü şıh özü mulla Nedir bunun çârası (kavuştak) ... l. Bentleri Dörtlük, Kavuştakları sekiz Mısra Olan Türküler: Evden çıktı yürüdü Saçı yerde sürüdü Sağ olası Hayriye Cahil ömrüm çürüdü Hayriye Hıldır hıldır yürüye Gelin ömrün çürüye Erim erim eriye Bizim evden geriye Üç adım gel beriye Kalın kaşlı Hayriye Hoş bakışlı Hayriye (kavuştak) ... C. Bentleri Üçlüklerle Kurulan Türküler: a. Üçlüklerle Kurulan Kavuştaksız Türküler: Bu yapıdaki türkülerin kafiye  örgüsü aaa, bbb, ccc, ddd, eee... şeklindedir. Sarı Zeybek inip gelir inişten Her yanları görülmüyor gümüşten Haberim yok dün geceki cümbüşten Sarı Zeybek şu dağlara yaslanır Yağmur yağar silahları ıslanır Benim yarim küçücükten uslanır b. Bentleri Üç, Kavuştakları Tek Mısra Olan Türküler: Bülbül ne yatarsın Çukurova’da Eşin gelir bulmaz, seni burada Kendim gurbet elde gönlüm sılada Ötme garip bülbül gönlüm şen değil (kavuştak) Coşuyor da deli gönül coşuyor Ciğerciğim kebap oldu pişiyor Sevdiceğim yüce dağlar aşıyor Ötme garip bülbül gönlüm şen değil (kavuştak) ... c. Bentleri Üç, Kavuştakları İki Mısra Olan Türküler: İki turnam gelir aklı karalı Birin şahin vurmuş biri yaralı O yavruya sorun aslı nereli Katar katar olmuş gelir turnalar Eğrin eğrin ne hoş gelir turnalar (kavuştak) ... d. Bentleri ve Kavuştakları Üç Mısra Olan Türküler: Al yeşil bayrağı gelin mi sandın Sefere gideni gelir mi sandın Trampet sesini düğün mü sandın Aman padişahım izin ver bize İzin vermezseniz atın denize Tutalım Moskof ’u verelim size (kavuştak) ... e. Bentleri Üç, kavuştakları Dört Mısra Olan Türküler: Pınar başından bulanır İner ovayı dolanır Senden çok mallar talanır Dağlar duman oldu Çayır çemen oldu Ben yârimi görmedim Halim yaman oldu (kavuştak) ... D. Bentleri Beyitlerle Kurulan Türküler: a. Beyitle Kurulan Kavuştaksız Türküler: Bu türkülerin kafiye örgüleri aa, bb,  cc,... veya aa, xa, xa... şeklinde görülebilir. Manisa’dan çıktım bayram etmeye Üç gün bayram edip konup göçmeye *** Kırkağaç ile Kayadibi arası Guygun imiş Mustafa’nın yarası ... Aman efem tomruk zincir gelir Bu gençlikte ölüm bana zor gelir b. Bentleri Beyit, Kavuştakları Tek Mısra Olan Türküler: Yayla, suyum yan gider Yüreğimden kan gider Yaylalar ey ey, ırgalar ey serin yaylalar (kavuştak) *** Bana tabib neylesin Ecel gelmiş can gider Yaylalar ey ey, ırgalar ey serin yaylalar (kavuştak) ... c. Bentleri Beyit, Kavuştakları İki Mısra Olan Türküler: Beyaz giyme üşürsün Güzellikte menşursun Şirin nar dane dane Gel güzel döne döne (kavuştak) *** Neynim güzel olduğunu Yad elinen konuşursun Şirin nar dane dane Gel güzel döne döne (kavuştak) .... d. Bentleri Beyit, Kavuştakları Üç Mısra Olan Türküler: Açıl ey ömrümün varı bâd-ı sabah olmadan Has bahçenin gonca gülü sararıp da solmadan Eşim eşim gel gel Uğrun uğrun gel gel Can yoldaşım vay vay (kavuştak) ... e. Bentleri Beyit, Kavuştakları Dört Mısra Olan Türküler: Yavaş oyna sevdiğim kunduran taşa değer Siyah perçem uçların kemandır kaşa değer Vay  vay vay vay  n’olmuşam Sararmışam solmuşam Pembe yanak üstüne Ben misali olmuşam (kavuştak) ... Yaylamızın yolları buzlu sulardan geçer Kız Allah’ın seversen öldürdün beni yeter Vay vay vay vay n’olmuşam Sararmışam solmuşam Pembe yanak üstünde Ben misali olmuşam (kavuştak) f. Bentleri Beyit, Kavuştakları Beş Mısra Olan Türküler: Haniya da benim elli dirhem pırasam Üç mum yaksam Konyalımı arasam Konyalım yürü Yürü yavrum yürü Saçlarını sürü Şimdi de burdan geçti Hovardanın biri (kavuştak) Haniya da benim elli dirhem kestanem Konyalıdan başkasını istemem Konyalım yürü Yürü yavrum yürü Saçlarını sürü Şimdi de burdan geçti Hovardanın biri (kavuştak) Haniya da benim elli dirhem yoğurdum Konyalıdan ben bir oğlan doğurdum Konyalım yürü Yürü yavrum yürü Saçlarını sürü Şimdi de burdan geçti Hovardanın biri (kavuştak) g. Bentleri Beyit, Kavuştakları Altı Mısra Olan Türküler: Çek deveci develeri yokuşa aman Ak memeler birbiriyle tokuşa aman Develi Sordum aslın nereli Haydi elma yanaklı Haydi kiraz dudaklı Çok sallama göbeği Düşürüsün bebeği (kavuştak) ... Deven yüksek atamadım kilimi aman Susadıkça ver ağzıma dilini aman Develi Sordum aslın nereli Haydi elma yanaklı Haydi kiraz dudaklı Çok sallama göbeği Düşürüsün bebeği (kavuştak) h. Bentleri Beyit, Kavuştakları Yedi Mısra Olan Türküler: Bastım da kırıldı iğdenin dali vay dali Kötüye düşenin böyl’olur hali Oynaksın diller Kaymaksın diller Açılsın güller Açılsın kollar Ne bilsin eller eller Narinay ninay nay narinay Narinay ninay nay (kavuştak) ... ı. Bentleri Beyit, Kavuştakları Sekiz ve Daha Fazla Mısra Olan Türküler: Benim atım şu meydanda eşinir Ayağına değen taşlar aşınır Haydi de haydi Saffet efendi Suçlarımızı Affet efendi Keşke buralara Gelmez olaydım Beni buralardan  Al git efendi (kavuştak) ... E. Bentleri Tek Mısra, Kavuştakları Mâni, Dörtlük veya Yedi Mısralı Türküler: Kırmızı kurdele kör olasın Emine İndim derelerine Bilmem nerelerine Kaytan bıyıklarımı Sürem nerelerine (kavuştak)  Yavrum sana ipek mendil alayım İndim derelerine Bilmem nerelerine Kaytan bıyıklarımı Sürem nerelerine (kavuştak) ... F. Karşılıklı Türküler/Atma Türküler: İki kişinin veya grubun biri birlerine so- ru-cevap veya karşılıklı atışma şeklinde, çeşitli konularda, iğneleme, alay etme  ve benzeri şakalaşma amaçlı olarak söyledikleri türkülere, “atışma”, “söyleşme”,  “karşılıklı türkü” veya “atma türkü”ler denilir. Doğu Karadeniz civarında atma  türküler “karşı-beri” adıyla bilinir. Beriki: Kuşlardan hangi kuştur  Yavrusuna süt veren? Karşıki: Selasetin (yarasa) kuşudur  Kiremitlere giren Beriki: Kuşlardan hangi kuştur  Boynunda var yel bağı? Karşıki: Ona atmaca derler  Aşar dumanlı dağı